Achttien jaar aan de macht en nog steeds aan de macht, heeft de Wit-Russische leider Alexander Loekasjenko een betoverende greep op een land waarvan de openbare ruimten nog steeds de mythologische beesten van het Sovjettijdperk verheerlijken.

Torenhoge bronzen standbeelden van Lenin voor stadhuizen herinneren zowel bezoekers als inwoners aan Loekasjenko’s macht en anachronistische visie. De Sovjetster, hamer en sikkel staan bovenop het Cyclopeïsche bouwwerk van het hoofdkantoor van het staatspostkantoor in Minsk.

Loekasjenko is het product van een ter ziele gegaan rijk dat weigert in de geschiedenisboeken te verdwijnen. Als president worden zijn decreten de regel van het land en sommige van zijn eerste wetten waren een voorbode van wat komen gaat.

In een van zijn eerste decreten veranderde hij de nationale onafhankelijkheidsdag van Wit-Rusland. Het land verklaarde zich onafhankelijk op 23 augustus 1991. Maar Loekasjenko verplaatste deze naar 3 juli, de dag dat de Sovjettroepen Minsk binnenvielen om Wit-Rusland te bevrijden van nazi-Duitsland in de Tweede Wereldoorlog.

In 1995 veranderde hij de vlag van het land. In 2007 moesten duizenden kleine bedrijven hun deuren sluiten nadat hij ze verbood om naaste familieleden in dienst te nemen. “Volgens de wet is een neef geen naaste verwant,” vertelde Alaycsandr Makaev, die twee kraampjes had op een buitenmarkt, afgelopen november aan deze verslaggever in Minsk.

Hij is dol op hockey en speelt vaak hockey. Maar zijn team wint altijd omdat de andere partij haar baan wil behouden.

Alexander-Loekasjenko-2.jpg

Loekasjenko’s narcisme blijkt ook uit zijn flamboyante veiligheidsmaatregelen.

Ihor Makar, een 34-jarige voormalige Wit-Russische Spetsnaz-officier die in een eenheid werkte die later de persoonlijke beveiliging van Loekasjenko werd, zegt dat de staat drie keer meer geld uitgeeft om hem te beschermen dan aan de nationale gezondheidszorg.

Hele stukken weg in Minsk zijn afgezet als hij en zijn karavaan politieauto’s van plaats naar plaats gaan.

“Loekasjenko heeft drie groepen persoonlijke lijfwachten. Elke groep heeft zes mensen, waarvan er één een persoonlijke assistent van de president is … Na vijf jaar ervaring in de speciale eenheid heb ik mensen zien verdwijnen en gezinnen zonder vader zien zitten. Onverschilligheid in zulke situaties kan niet doorgaan,” vertelde Makar, die nu op een geheime locatie buiten het land woont, aan EUobserver.

Loekasjenko werd geboren in de regio Mogilev in het oosten van Wit-Rusland en studeerde af aan de gelijknamige universiteit met een graad in geschiedenis. Maar mensen die hem kenden voordat hij aan de top kwam, noemden hem altijd dom.

Hij werd aan de macht gebracht door een kring van manipulators die van plan waren om hem als hun dienaar te gebruiken: als parlementslid deed hij boodschappen voor zijn superieuren en kocht hij flessen wodka voor hen als hem dat werd opgedragen. Maar Loekasjenko had zelf geleerd hoe hij mensen moest manipuleren toen hij gevangenisbewaker was, en hij wachtte zijn kans af om aan de macht te komen.

Sovjetgevangenissen waren zwaar onderbemand en bewakers vertrouwden op een vorm van zelfbestuur door gevangenen om de orde te handhaven.

In het parlement paste hij dezelfde principes toe op zijn politieke carrière. Tot op de dag van vandaag noemt hij zijn ondergeschikten “zessen” – een pejoratieve term die door Sovjetgevangenen werd gebruikt om zwakke gevangenen aan te duiden. Het getal komt voor in een populair gevangeniskaartspel en maakt normaal gesproken deel uit van de slechtste hand. Maar het kan ook een troef zijn.

In de wereld van Loekasjenko is er maar één “troef zes” en zijn naam is Viktor Sheiman: Sheiman, die momenteel verantwoordelijk is voor de zakelijke relaties met Latijns-Amerika, is betrokken bij de verdwijning van oppositieleiders 10 jaar geleden en wordt beschouwd als net zo gevaarlijk en machtsbelust als zijn meester.

Ondertussen herhaalt Loekasjenko op het avondnieuws keer op keer zijn vermoeide legenden over het heldhaftige Wit-Russische verzet in de Tweede Wereldoorlog.

In een met roze en wit stucwerk versierde regeringszaal kun je de meester achter een podium zien staan om zijn starogige en zittende “zessen” de les te lezen die instemmend knikken bij elk woord dat hij zegt. In andere gevallen, als hij ongelukkig is, kun je hem zien schreeuwen tegen ministers omdat ze er niet in slagen veranderingen door te voeren om het land te redden van de westerse samenzwering. Niemand kijkt hem in de ogen.

Het spektakel komt van een man die de waarde van theater begrijpt en wiens optredens de geest verbijsteren met paradoxen.

Te midden van zijn verhalen over Wit-Russische partizanen bewondert hij Hitlers “sterke, presidentiële” kwaliteiten, draagt hij een griezelig klein zwart snorretje en roept hij Hitler op in zijn eigen peroraties. Temidden van de duidelijke wreedheid van zijn regime cultiveert hij de bijnaam “backa”, wat “papa” betekent in het Wit-Russisch.

Sommige EU-politici die hem hebben ontmoet, denken dat hij geestelijk onstabiel is.

Hij kleedt zijn zevenjarige zoon Kolya in volledige militaire kleding voor parades en zit hem op zijn knie tijdens ontmoetingen op topniveau, zoals met de paus in 2009. Vorig jaar, nadat er een mysterieuze bom was ontploft in de metro van Minsk, hield hij hem bij de hand tijdens een televisie-uitzending van de met bloedbaden gevulde plaats delict.

Zijn micromanagement is het mikpunt van grappen, waarvan er één gaat: Loekasjenko zit in zijn kabinet te telefoneren, omringd door zijn ministers. Hij zegt: “Links, links, rechts, nu links,” enzovoort. Uiteindelijk vraagt iemand wat er aan de hand is. “Hij vertelt ze waar ze aardappels moeten poten,” fluistert een collega.

EU-politici maken ook graag grapjes.

Alexander-Loekasjenko.jpg

Een minister van Buitenlandse Zaken merkte in een informele briefing in 2009 op dat Loekasjenko naar Zwitserland was gegaan voor een behandeling tegen prostaatkanker. “Ik heb zijn prostaat niet persoonlijk onderzocht, maar onze diensten vertellen me dat het er slecht aan toe is,” zei de minister.

Maar Loekasjenko, die zich net zo thuis voelt in de geopolitieke salons van Moskou als tussen de eenvoudige boeren in de afgelegen gebieden van Wit-Rusland, heeft zijn eigen vulgaire politieke komedie.

“Over klootzakken als [EU-commissievoorzitter] Barroso en anderen – wie is Barroso eigenlijk? Er was een Barroso in Portugal. Maar ze schopten hem eruit en zetten hem aan het werk in de Europese Commissie,” vertelde hij vorig jaar op staatstelevisie tijdens een herdenkingsevenement in Tsjernobyl.

In een reactie op het besluit van de EU om begin maart ambassadeurs uit Minsk terug te trekken, haalde hij uit naar de homoseksuele minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland, Guido Westerwelle: “Toen ik hem – wie hij ook is, homo of lesbisch – hoorde praten over dictatuur, dacht ik: je kunt beter een dictator zijn dan homo.”

Toen, als op commando, zei de meester dat Wit-Rusland het Westen zal verslaan, net zoals ze deden toen de Duitsers hun tanks binnenrolden. En Rusland, voegde hij eraan toe, zal aan zijn zijde staan.

OOK INTERESSANT

Leave a reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *